Hành trang vào đời của một cử nhân: Những đức tính cần thiết

Khi vào đời, hành trang của mỗi cử nhân cần có rất nhiều thứ, có những thứ được hình thành ngay trong trường đại học như phương pháp và kiến thức, có những thứ khác sẽ thu nhận được trong thực tiễn khi cọ xát với công việc.

Bản tin XÃ HỘI NHÂN VĂN xin trân trọng giới thiệu bài viết của PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa về những đức tính, có thể chưa đủ, nhưng cần thiết trong hành trang vào đời của thế hệ thanh niên Việt Nam hôm nay. PGS.TS. Nguyễn Minh Hòa từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, là chiến sĩ trong đơn vị Biệt động Sài Gòn – Gia Định, được kết nạp Đảng sáng ngày 30/4/1975, bảo vệ Tiến sĩ tại trường ĐH Tổng hợp quốc gia Lomonosov (Liên Xô) năm1990, được bầu chọn là học giả xuất sắc và nhận giải thưởng Chương trình nghiên cứu châu Á năm 2007, giải thưởng kiến trúc quốc gia năm 2009,.. hiện là Trưởng BM Đô thị học & Quản lý đô thị – ĐHKHXH&NV.

Tôi viết những lời này cho các bạn xuất phát từ chính sự trải nghiệm, từ kinh nghiệm mà tôi thu nhặt được trong cương vị một thầy giáo, hơn hết là một nhà nghiên cứu xã hội.
Tôi viết những lời này với một niềm tin mãnh liệt, một sự kỳ vọng lớn lao vào một thế hệ thanh niên MỚI (từ mới được viết hoa) sẽ thay chúng tôi đưa đất nước này đi xa hơn.

Trung thực, thẳng thắn
Trung thực là đức tính vốn có của chúng ta ngay khi còn tấm bé, chẳng có cha mẹ nào dạy dỗ con cái trở thành kẻ gian dối, chẳng thầy cô nào mong học trò của mình trở thành kẻ “lừa thầy, phản bạn”. Thanh niên vốn dĩ sống trong sáng, nhưng tiếc rằng theo năm tháng đức tính này ít nhiều bị mài mòn đi, sự hồn nhiên trong trẻo bị mất dần, và thế vào đó là sự giảo hoạt, khôn lỏi, vị kỷ và tính toán. Có nhiều bạn còn rất trẻ nhưng tỏ ra rất thực dụng, tính toán rất già dặn trong quan hệ và “khôn sớm”.

Những cơ hội mới và thách thức mới cần một thế hệ thanh niên mới sống trung thực với chính mình, với đất nước, biết bảo vệ cái đúng đến cùng, phê phán cái sai không nhân nhượng (không so đo tính toán). Dẫu vẫn biết những người trung thực, thẳng thắn có thể bị thiệt thòi, bị hiểu lầm, nhưng nếu tất cả ai cũng sự sử theo phương châm sống và nói “làm vừa lòng nhau” thì đất nước này, dân tộc này, nền giáo dục này sẽ trôi về đâu? Dũng cảm đấu tranh chống tham nhũng, chống bất công, chống tiêu cực giao cho ai nếu không phải là phó thác cho các bạn thanh niên. Hãy nhìn ra thế giới, nhiều chế độ độc tài, nhiều nhóm chính trị tham nhũng ở Hàn Quốc, Indonesia, Philippines, Chile phải từ bỏ vũ đài chính trị là bắt đầu từ sự phản kháng không khoan nhượng của chính sinh viên các trường đại học.

Có lẽ đã rất muộn, chúng ta cần phải làm một cuộc đại phẫu về những tiêu cực trong hành trang di sản văn hóa của dân tộc ta và ở trong mỗi chúng ta góp phần làm trì trệ đất nước này, nhưng thế hệ đi trước đã không làm được, sứ mạng ấy sẽ rơi vào tay ai nếu không phải là thế hệ trẻ đầy nhiệt huyết và quyết tâm đổi mới.

Tự tin, tự lập
Một trong số điểm yếu nhất của thanh niên Việt Nam là thiếu sự tự tin. Tôi chưa thấy một thanh niên Việt Nam nào đến nước ngoài để học tập, du lịch mà chỉ bằng vé máy bay một chiều, nhưng thanh niên các nước khác thì có rất nhiều. Có thể chúng ta sống trong bao cấp quá lâu, có thể chúng ta sống trong một nền văn hóa mà cha mẹ nguyện “suốt đời là lá chắn che chở suốt đời con” làm cho tính tự lập, tự tin của thành niên Việt Nam chưa hình thành được.

Đất nước chúng ta như một con tầu đang đi dần ra đại dương, cuộc chơi lớn cần có bản lĩnh lớn, sự tự tin cao và quyết đoán. Thế hệ cha anh tự tin khi chiến đấu chống lại kẻ thù lớn nhất hành tinh, nhưng không truyền cho con cháu sự tự tin trong kinh tế và khoa học vì chúng ta chưa hình thành nên truyền thống đó. Người nghèo, người tiểu nông rất dễ mất tự tin, và rơi vào tự ti trước những gì không giống mình và mạnh hơn mình. Trong một vài năm gần đây, thanh niên Việt Nam đã hình thành nên sự tự tin nhưng chưa nhiều, mới ở một số rất ít. Sự dựa dẫm, an bài, trông chờ xin - cho vẫn còn khá nặng trong những con người rất trẻ. Tốt nghiệp ra trường hầu như ai cũng muốn vào làm việc cho cơ quan nhà nước lương tuy thấp nhưng ổn định và yên tâm. Thanh niên chúng ta thiếu sự mạnh mẽ và tự tin rất nhiều so với thanh niên Hàn Quốc, Philippines. Nhiều sinh viên sau 4 năm đại học chỉ biết loanh quanh Linh Trung, Thủ Đức. Nhiều khi tôi tự hỏi tại sao các bạn không thể với một ba lô, một chai nước, một cái bánh mì không lang thang khắp thành phố Hồ Chí Minh, Đồng băng sông Cửu Long và các nước hàng xóm. Một chút tự tin và mạo hiểm, chấp nhận sự rủi ro để dẫn đến thành công là điều cần thiết, các bạn trẻ cần hình thành nên đức tính này cho mình.

Độc lập, hợp tác và năng động
Đề cao cộng đồng là một giá trị xã hội đáng quí của Việt Nam và một số nước châu Á khác. Nhưng đề cao cộng đồng quá cũng làm cho vị thế của cá nhân giảm sút đi, sự phụ thuộc tăng cao. Làm việc độc lập là một đức tính quan trọng của thanh niên trong xã hội hiện đại. Chúng ta đã quen dựa dẫm vào tập thể hay vào một ai đó như một thủ lĩnh. Một tư duy đã ăn sâu vào trong chúng ta là mọi thứ từ kế hoạch, tài chính, chương trình hành động đã có nhà nước, có tổ chức, đoàn, hội lo cho, khi được giao một công việc đòi hỏi phải làm việc độc lập dường như các bạn rất lúng túng không biết bắt đầu từ đâu, thực hiện như thế nào. Điều này diễn ra trong tất cả các lĩnh vực từ kinh tế đến văn hóa, khoa học đến tổ chức đời sống cá nhân. Khi có đủ khả năng làm việc độc lập là khi đó chúng ta dám tự tin chịu trách nhiệm cá nhân về phần việc của mình.

Làm việc độc lập nhưng phải biết liên kết và hợp tác. Độc lập và hợp tác nói cho cùng chỉ là hai mặt của một vấn đề theo quan hệ nhân quả. Một trong điểm yếu nhất của người Việt Nam là sự liên kết và hợp tác làm việc rất thấp. Việc chia sẻ thông tin, vốn liếng, thiết bị kỹ thuật, quan hệ xã hội là điều cực kỳ khó không chỉ ở cấp thấp mà ở tất cả các cấp cao hơn.

Xã hội hiện đại đòi hỏi một sự năng động cao, thích ứng nhanh với hoàn cảnh. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong một thế giới biến đổi nhanh chóng, thay đổi dồn dập và khó tiên liệu trước. Cơ hội nhiều và rủi ro cao, cạnh tranh gay gắt là những đặc tính của kinh tế thị trường, vì thế thanh niên cần có được sự năng động cao, nhạy bén. Thanh niên là người tiên phong trong tiếp nhận cái mới và dám đổi mới. Rõ ràng trong xã hội chúng ta còn tồn tại quá nhiều điều lạc hậu, trì trệ, kém cỏi, quan liêu trong bộ máy công quyền, trong hệ thống tổ chức xã hội, trong lối sống và phong tục tập quán cần phải có những người tiên phong kiên quyết đổi mới. Trước hết là đổi mới trong tư duy (trong não trạng) và sau đó là trong hành động. Đổi mới phương pháp dạy và học ở đại học không bao giờ thành công nếu sinh viên Việt Nam mãi mãi là người thụ động và phụ thuộc. Không có lực lượng nào đả phá cái cũ lạc hậu tốt hơn là thanh niên, bởi chính họ là những người không bị ràng buộc và níu kéo nhiều bởi quá khứ.

Dám chấp nhận thách thức và hy sinh
Sau khi tốt nghiệp hầu hết chúng ta ở lại thành phố, thị xã. Điều đó không sai, bởi vì đó là quyền hợp pháp của các bạn, bởi vì ở thành phố các cơ hội thăng tiến, học tập, tìm kiếm việc làm, hôn nhân, kết bạn, giao lưu học hỏi, quan hệ xã hội nhiều hơn và thuận lợi hơn. Nhưng đất nước sẽ đi về đâu nếu nông thôn, vùng núi mãi mãi thiếu cán bộ có tri thức, và ngay tại 58 xã ngoại thành thành phố Hồ Chí Minh rất hiếm các cán bộ trẻ tốt nghiệp đại học đến làm việc (có một phần vì lý do cơ chế chính sách). Thanh niên nên biết chấp nhận xa thành phố 3 năm để làm nghĩa vụ với tổ quốc. Ai đó cho đây là thời gian hy sinh vô ích là không đúng, tôi muốn tất cả các thành niên sau khi tốt nghiệp đại học tình nguyện đi làm việc ở các vùng núi, hải đảo 2-3 năm sau đó quay về làm việc ở thành phố. Ba năm này sẽ mang lai cho chúng ta rất nhiều điều bổ ích, những bài học kinh nghiệm, những kỹ năng sống quí giá mà ở môi trường thành phố không thể nào có được và cả niềm tự hào với người cùng thời vì được xả thân và cống hiến. Thực tế cho thấy những sinh nào sau khi ra trường phục vụ trong quân đội một thời gian, tình nguyện làm việc ở những nơi khó khăn trưởng thành lên rất nhanh và chững chạc hơn lên rất nhiều so với các bạn ở lại thành phố (có thể sự láu lỉnh, khôn khéo ít hơn). Việc tình nguyện phục vụ ở những nơi khó khăn như động đất, sóng thần, bão lụt, hỏa hoạn, và ở các nước nghèo là chuyên thường thấy ở sinh viên Nhật Bản, Mỹ, Canada, Philippines. Ở đất nước đã từng có những phong trào này, nhưng không hiểu sao nay đã sút giảm và không còn như một truyền thống nữa, có thể lỗi chủ yếu là do chính sách của nhà nước không hợp lý, nhưng phần khác là trong chính mỗi bạn thanh niên bầu máu nóng theo kiểu “Thép đã tôi thế đấy” hình như đã nguội lạnh mất rồi.
Đọc những dòng này, chắc bạn trẻ cho rằng tôi kêu gọi suông. Không hẳn như vậy, tôi có đủ tư cách để nói những điều này với thế hệ trẻ và những trao đổi của tôi viết ở đây không phải là lên lớp hay giáo huấn mà đơn giản chỉ là một lời tự sự của một người lớn hơn nhưng lúc nào cũng sẵn lòng chia sẻ với sinh viên và làm bạn với thanh niên.
Đất nước đang mong đợi một thế hệ thanh niên mới sôi nổi, quả cảm, tự tin, năng động và khát khao cống hiến.

Nguyễn Minh Hòa

Hố Thị Hồng Thắm - 1064 ngày

1 Nêu ra ở mỗi đức tính một vài ví dụ cụ thể, gần gũi với giới trẻ. Ví dụ như thầy Nguyễn Ngọc Thơ, thời trẻ thanh niên cũng xách ba lô lên và đi, hôm nay đã thành công vô cùng. 2 Có thể phổ biến rộng rãi bài viết này tới thanh niên bằng cách trực tiếp, facebook... 
- Trực tiếp bằng hội thảo, giao lưu, trả lời

Hồ thị Hồng Thắm - 1064 ngày

Dạ em chào quý thầy, cô trong phòng CTSV. Vì không gian trực tuyến nhỏ hẹp, và điều kiện cá nhân hạn chế (sử dụng 3G), nên em muốn liên hệ trực tiếp với thầy Hòa để nói về những ý kiến đóng góp, mong quý thầy,  cô giúp em liên lạc sớm ạ.

Chào bạn, nếu bạn cần liên lạc với thầy, bạn gọi số điện thoại này nhé: (08) 38293828 - 151. Thân.

1
Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.